Operacja Little Flower – Wschodnia Slawonia

Czym była operacja „Little Flower”?

Operacja „Little Flower” to kryptonim akcji z czerwca 1997 roku mającej na celu zatrzymanie Slavko Dokmanovicia i doprowadzenie go przed Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii (ICTY). Akcję przeprowadzono we współpracy polskich operatorów JW 2305 (GROM) oraz agentów ICTY.

Kontekst

Sprawa wiąże się z wydarzeniami po oblężeniu Vukovaru w 1991 roku. W listopadzie 1991 roku Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA) wywiozła ze szpitala w Vukovarze około 400 mężczyzn. Około 260 z nich zostało następnie zabitych i pochowanych w masowej mogile w rejonie Ovcara. W październiku 1995 roku ICTY wystawił akty oskarżenia przeciwko osobom podejrzanym o udział w tych zdarzeniach, wśród nich przeciwko Slavko Dokmanoviciowi.

Tło historyczne

Po zakończeniu walk obszar Wschodniej Slawonii, Baranii i Zachodniego Sirmium objęto tymczasową administracją ONZ znaną jako UNTAES. Polska delegowała swoich żołnierzy do sił rozdzielająco-obserwacyjnych oraz do struktur UNTAES. W 1996 roku do rejonu przybyła polska grupa składająca się m.in. z 53 komandosów JW 2305 pod dowództwem pułkownika Mariana Sowińskiego. Zadania formacji obejmowały ochronę osób i obiektów oraz zapobieganie zaburzeniom porządku publicznego.

Przebieg operacji

W czerwcu 1997 roku część personelu JW 2305 została zaangażowana w tajną operację zatrzymania Slavko Dokmanovicia. Działanie miało charakter wieloetapowy i wymagało koordynacji agentów ICTY oraz polskich operatorów.

Do kluczowych elementów operacji należały:

• pozyskanie zaufania poszukiwanego poprzez negocjacje prowadzone częściowo przez agentów ICTY oraz zapewnienia dotyczące bezpiecznego przemieszczania się poza obszarem objętym mandatem UNTAES,
• wykorzystanie motywacji finansowej oskarżonego, który planował sprzedaż nieruchomości w Slawonii i zamierzał przekroczyć granicę,
• przygotowanie logistyki transportu, w tym użycie samochodu oznakowanego jako pojazd ONZ na przejściu granicznym,
• zatrzymanie na moście na Dunaju podczas jednego z przejazdów – według relacji operacja rozpoczęła się około 14:45, a około 15:00 ciężarówka kierowana przez operatorów GROM zajechała drogę,
• obezwładnienie Slavko Dokmanovicia i jego ochroniarza Milana Kneževića bez użycia broni palnej; ochrona stawiała opór, lecz według relacji uczestników została szybko przełamana.

Przyczyny i warunki operacji

Bezpośrednim impulsem była konieczność wykonania postanowień ICTY i doprowadzenia podejrzanego przed trybunał. Warunki prawne i terytorialne utrudniały działania przeciwko osobom znajdującym się poza obszarem mandatu UNTAES. Z tego powodu operacja łączyła środki policyjne i taktyczne oraz wymagała współpracy międzynarodowej. Ułatwieniem dla realizacji planu była zgoda oskarżonego na podróż poza granice Serbii w związku z transakcją nieruchomości.

Konsekwencje i znaczenie

Po zatrzymaniu Slavko Dokmanović został przekazany agentom ICTY i przewieziony do Hagi, gdzie wszczęto postępowanie. Proces przeciwko niemu rozpoczął się w sierpniu 1997 roku. 29 czerwca 1998 roku w celi, gdzie oczekiwał na decyzję trybunału, miała miejsce próba samobójcza Dokmanovicia.

W relacjach uczestników operacja „Little Flower” stała się przykładem współpracy polskich komandosów z organami międzynarodowymi oraz możliwości przeprowadzenia zatrzymania przy niskiej eskalacji użycia siły. Dla ICTY akcja miała znaczenie praktyczne, pokazując, że osoby poszukiwane można przemieszcząć poza obszary, gdzie obowiązywały lokalne ograniczenia jurysdykcyjne.

Rozróżnienia

• Przyczyna długoterminowa – zbrodnie popełnione podczas oblężenia Vukovaru w 1991 roku oraz potrzeba pociągnięcia sprawców do odpowiedzialności.
• Bezpośredni impuls – działania ICTY i realna możliwość przemieszczania się oskarżonego w związku z transakcją nieruchomości.
• Fakt – zatrzymanie miało miejsce w czerwcu 1997 roku z udziałem operatorów JW 2305 i agentów ICTY. Interpretacje dotyczące legalności i skuteczności akcji opierają się na relacjach uczestników i relacjach prasowych.

Źródła i uwagi dotyczące dowodów

Opis opiera się przede wszystkim na relacjach uczestników operacji, materiałach prasowych i wspomnieniach cytowanych w źródle wyjściowym. Informacje o masakrze w Ovcara i aktach oskarżenia pochodzą z materiałów ICTY i opracowań sądowych. Szczegóły taktyczne są w dużej mierze oparte na relacjach uczestników i reportażach, dlatego w niektórych wątkach występują rozbieżności co do zapisu godzin czy form zapisu nazwisk.

Typowe nieporozumienia

• Operacja nie była działaniem zbrojnym o charakterze otwartej wojny. Miała charakter zatrzymania i przekazania osoby poszukiwanej organom międzynarodowym.
• Udział JW 2305 nie oznaczał działania poza prawem międzynarodowym. W relacjach podkreślano konieczność współpracy z ICTY i przestrzegania ograniczeń jurysdykcyjnych.

Podsumowanie

Operacja „Little Flower” z czerwca 1997 roku była skoordynowaną akcją zatrzymania Slavko Dokmanovicia i przekazania go przed ICTY. Zatrzymanie wynikało z realizacji postanowień trybunału oraz wykorzystania konkretnych okoliczności logistycznych i współpracy międzynarodowej. Opis opiera się głównie na relacjach uczestników i relacjach prasowych; niektóre detale taktyczne pozostają przedmiotem różnic w źródłach.

Bibliografia i materiały źródłowe

• T. Marzec, Tajne Akcje Snajperów GROM, Wydawnictwo The Facto, Warszawa 2015, s. 100.
• E. Korsak, Jak polscy komandosi schwytali zbrodniarza wojennego, polskazbrojna.pl, 08.07.2017.
• A. Hładij, 20. rocznica wielkiego sukcesu GROM, defence24.pl, data dostępu: 11.07.2017.
• Operacja „Little Flower”. Grom we wschodniej Slawonii w 1997 roku, TVN24, 02.05.2017.
• Artykuły o udziale WP w misji UNTAES oraz relacje uczestników udostępnione publicznie.